Sıradaki bölümünüzü bulun.
Ev Kütüphaneleri ve Kitap Bakımı
Evdeki herkesin kitap ararken hatırladığı ipucundan yola çıkarak alfabetik, tür, konu, kronolojik, boyut ve hibrit raf düzenleri kurun.
ShelfKin Editorial Team8 dk okuma
Ev kütüphanesini, rafın nasıl göründüğüne değil evdeki okurların kitabı ararken önce hangi ipucunu hatırladığına göre düzenleyin. Yazar akla geliyorsa alfabetik sıra, aranılan şey bir hikâye türüyse kurgu bölgeleri, bir soru veya alansa konu bölgeleri, belirli bir diziyse açıkça tanımlanmış kronolojik sıra kullanın. Her bölgeye bir ana kural, bir eşitlik bozucu ve belirsiz kitaplar için tek bir fiziksel yer verin. Rafa sığmayan veya özel destek isteyen ciltleri de adı belli istisna alanlarında tutun; bütün koleksiyonu taşımadan önce sistemi küçük bir örnek rafta deneyin.
Kısa karar özeti
Doğru başlangıç, düzen önermekten önce evdeki her düzenli kullanıcının gerçek arama ipuçlarını kısa bir döküme çevirmektir. Herkesten yakın zamanda aradığı birkaç kitabı düşünmesini ve ilk işe yarayan ipucunu söylemesini isteyin. Bu ipucu yazar veya başlık, kurgu türü, kurgu dışı konu, tanımlı bir sıra ya da fiziksel format olabilir. Amaç insanları sınamak değil, aynı rafta tekrarlanan arama biçimlerini fark etmektir; bu çalışma evrensel olarak en hızlı sistemi kanıtlayan bilimsel bir test değildir.
Bilinen bir kitabı aramakla seçeneklere göz atmak aynı görev değildir. Yazar adı bilinen bir roman için alfabetik sıra işe yarayabilir; belirli bir havada öykü arayan okur ise yan yana duran tür seçeneklerinden yararlanır. Kurgu dışı kitaplarda başlangıç çoğu zaman bir soru, alan, yer veya dönemdir. Library of Congress kaynakları ad, konu, sınıflandırma ve raf konumunu ayrı erişim işlevleri olarak açıklar. Evde bu ayrımı sade bölgeler kurmak için kullanmak pratik bir editoryal uyarlamadır, profesyonel kataloglamayı kopyalama çağrısı değildir.
Döküm bittikten sonra bütün kitaplığa tek kural dayatmayın. Tekrarlanan ipucunu yalnızca geçerli olduğu bölgede ana kural yapın ve her kitabın fiziksel olarak tek bir yerde durmasını sağlayın. Bir kişi kitabı yazarıyla, diğeri konusuyla hatırlayabilir; bu, iki kopya konum gerektiği anlamına gelmez. Alternatif beklenti sürekli sorun çıkarıyorsa basit bir konum notu eklenebilir. İlk yerleşim kararı ise kullanıcıların ortaklaşa anlayabildiği ve kitabı geri koyarken uygulayabildiği kadar açık olmalıdır.
En uygun raf sistemi, o bölgede kullanılan arama ipucuyla aynı dili konuşan sistemdir; bütün koleksiyonlar için tek bir üstün yöntem yoktur. Yazara göre alfabetik sıra bilinen yazarları, tür bölgeleri kurgu içinde belli bir deneyimi, konu bölgeleri ise kurgu dışı soruları destekler. Kronolojik düzen yalnızca belirli bir sıra anlam taşıdığında kullanılmalıdır. Boyut düzeni çoğunlukla fiziksel uyum içindir. Hibrit sistemse her yerde aynı karmaşık şemayı değil, farklı bölgelerde farklı fakat basit yerel kuralları ifade eder.
Alfabetik bir bölge kuruyorsanız soyadını temel alıp editörlü eserleri, birden fazla yazarlı kitapları, müstear adları ve serileri nasıl ele alacağınızı baştan kararlaştırın. Tür ve konu bölgelerinde ev halkının gerçekten kullandığı adları seçin; bu sınırlar nesnel değildir. OCLC'nin Dewey açıklaması bile aynı konunun, ele alınan yönüne göre birden fazla disipline girebildiğini belirtir. Dolayısıyla hem gezi hem yemek kültürü sayılabilecek bir kitabın tek “doğru” rafı yoktur; eviniz için seçilmiş, tekrar bulunabilir bir yeri vardır.
Kronolojik kelimesini tek başına etiket olarak bırakmayın. Bir serinin okuma sırası, ilk yayın tarihi, yazarın yayın geçmişi, anlatı içindeki zaman ve kitabın ele aldığı tarihsel dönem farklı dizilerdir. Boyuta göre sıralama da genellikle içeriği buldurmaz; raf yüksekliği veya destek ihtiyacı yüzünden ana düzenden ayrılan kitapları yönetir. Hibrit bir düzende örneğin kurgu tür ardından yazara, kurgu dışı konu ardından yazara göre ilerleyebilir; seri kendi yerel sırasında, büyük ciltler ise adı belli destekli bölgede kalabilir.
| Sistem | En uygun arama görevi | Başlıca zayıflık | Yararlı eşitlik bozucu |
|---|---|---|---|
| Yazara göre alfabetik | Yazarı bilinen kitabı veya aynı yazarın eserlerini bulmak | Benzer konu ve türleri birbirinden ayırır; ortak yazarlı eserler için ek karar ister | Başlık ya da açıkça seçilmiş seri sırası |
| Tür | Belirli bir hikâye türü veya anlatı havası içinde gezinmek | Türler örtüşür ve kullanıcılar aynı etiketi farklı yorumlayabilir | Bölge içinde yazar soyadı |
| Konu | Bir soru, alan, faaliyet, yer veya dönem hakkında kaynak bulmak | Bir kitap birden fazla konuya uyabilir; fazla alt başlık parçalanma yaratır | Evdeki baskın kullanım, ardından yazar veya başlık |
| Kronolojik | Seri, yayın geçmişi veya açıkça tanımlanmış başka bir diziyi izlemek | Farklı tarihler farklı soruları yanıtlar | Dizinin adını belirtmek, ardından yazar veya başlık |
| Boyuta dayalı | Raf uyumu, tam destek veya formatla hatırlanan koleksiyonu yönetmek | Yazar ve içerik hakkında az bilgi verir | Adı konmuş istisna alanı ve gerekirse konum notu |
| Hibrit | Farklı bölgeleri farklı biçimlerde kullanılan karma koleksiyonu düzenlemek | Çok sayıda kural ve istisna yeniden belirsizlik yaratır | Her bölgede bir ana kural ve bir eşitlik bozucu |
İyi bir ev kütüphanesi belirsizliği yok etmez; ona her seferinde bulunabilecek tek bir yer verir.
Sistem, ancak gözlemlenen bulma ve geri koyma sorunlarını çözecek kadar resmî olmalıdır; belirli bir kitap sayısına ulaşıldığında katalog tutmayı gerektiren evrensel bir eşik yoktur. Evdeki kullanıcılar bütün koleksiyonu hâlâ gözden geçirebiliyor ve çoğu kitabın yerini hatırlıyorsa geniş bölgeler veya tek alfabetik sıra yeterli olabilir. Bölge sınırları sürekli kayıyor, aynı kitap farklı yerlere dönüyor ya da odalar arasındaki istisnalar unutuluyorsa önce adları ve eşitlik bozucuları sabitleyin, daha sonra yalnızca gerekli yerlere etiket veya kayıt ekleyin.
Paylaşılan kitaplıkta günlük kelimeler üzerinde anlaşın. “Edebiyat” bir kullanıcı için bütün kurgu, diğeri için yalnızca klasikler anlamına geliyorsa etiket işe yaramaz. Soyadlarındaki ekleri nasıl sıralayacağınızı, bir serinin yazar sırasını ne zaman bozacağını ve yerinden emin olunmayan kitabın nereye bırakılacağını birlikte belirleyin. Geçici bir iade rafı veya sığ sepet, aceleyle verilen yer kararını erteleyebilir; bu seçenek dikkatsizlik yargısı değildir ve her ev için zorunlu tutulmamalıdır.
Konum kaydı gerekiyorsa kapsamını küçük tutun: oda, kitaplık, bölge ve gerekiyorsa ödünç bilgisi çoğu yer sorununu anlatmaya yeter. Böyle bir kayıt, raf düzeninin kendisi değildir; yalnızca farklı odalara, kapalı dolaplara veya büyük kitap alanına dağılan ciltlere ikinci bir erişim yolu verir. Her kitabı ayrıntılı biçimde kataloglamak yerine tekrar unutulan konumları kaydedin. Kuralı bilmeyen birinin kitabı farklı yere koyması da kişisel kusurdan çok, bölge adı veya eşitlik bozucunun yeterince açık olmayabileceğine dair yararlı bir işarettir.
Boyut veya durum, kitap ana sırası içinde güvenilir biçimde desteklenemediğinde arama kuralının önüne geçmelidir. U.S. National Archives, sağlam küçük ve orta boy kitapların dik durmasını ve yaklaşık benzer boydaki komşu ciltler ya da kitap desteğiyle desteklenmesini önerir. Rafta kitabı zorlamadan çıkaracak kadar boşluk bırakın. Büyük, ağır, kırılgan, biçimi bozulmuş veya başka şekilde desteksiz ciltler ise yapı ve durumlarına bağlı olarak yatay yerleşime ya da bütün yüzeyi taşıyan ayrı bir rafa ihtiyaç duyabilir.
Bu fiziksel kararları görünmez istisnalar olarak bırakmayın. “Alt raf: büyük ve destekli ciltler” gibi evde anlaşılabilecek bir bölge adı, atlasın neden konu komşularından uzakta olduğunu açıklar. Ancak her büyük kitabı otomatik olarak yatıran bir ölçü sınırı uydurmayın; kaynaklar evrensel bir santimetre kuralı vermez ve bütün kitaplar için yatay saklama önermez. İstisna kolay hatırlanıyorsa ayrıca kayıt tutmak gereksizdir. Kullanıcılar aynı kitabı sürekli ana rafta arıyorsa kısa bir konum notu eklemek yeterlidir.
Bütün koleksiyonu taşımadan önce, farklı kararları temsil eden tek bir rafı yerleştirme, bulma ve geri koyma alıştırmasıyla deneyin. Örnek rafta kolay sınıflandırılan kitaplar, en az bir çapraz tür veya konu kitabı, kısa bir seri ve büyük ya da güç yerleşen bir format bulunsun. Önce bölge kuralını yazın; sonra evdeki düzenli kullanıcıların yakın zamanda gerçekten kullandığı ipuçlarıyla örnekleri yerleştirmesini, bulmasını ve geri koymasını isteyin. Hız hedefi veya yapay başarı puanı belirlemeyin.
Bir kitabın farklı yere konması, çoğu zaman kuralın eksik bir yönünü görünür kılar. Tür adı iki anlama geliyorsa adı daraltın; aynı yazarın serisi başlık sırasında kayboluyorsa o bölgede seri sırasını eşitlik bozucu yapın; büyük cildin yeri unutuluyorsa yalnızca o istisnayı kayda alın. Fiziksel rafın tek, sabit bir dizisi vardır; buna karşılık okurlar kitaba yazar, konu veya seri üzerinden yaklaşabilir. Deneme, bu erişim yollarını seçilmiş fiziksel yerle uzlaştırmaya yardımcı olur.
Bu alıştırmayı doğrulanmış bir performans testi gibi yorumlamayın. İlk denemenin sorunsuz geçmesi, koleksiyon büyüdüğünde veya evin kullanım alışkanlıkları değiştiğinde düzenin aynı biçimde çalışacağını garanti etmez. Sağladığı değer daha sınırlı ve pratiktir: bütün kitaplar taşınmadan önce anlaşılmayan kelimeleri, kararsız sınırları ve unutulan fiziksel istisnaları yakalar. En küçük açıklanabilir kural kümesiyle başlayın; yalnızca gerçekten ortaya çıkan aksaklığı düzeltin ve her belirsiz kitaba tahmin edilebilir tek bir yer vermeyi sürdürün.
Herkes için en iyi tek düzen yoktur. Evdeki okurların kitap ararken önce yazar, tür, konu, sıra veya format bilgilerinden hangisini hatırladığını belirleyin. Her bölgede bu ipucuna uyan bir ana kural, bir eşitlik bozucu ve belirsiz kitaplar için sabit bir yer kullanın.
Yazarı bilinen kitapları sık arıyorsanız yazara göre alfabetik sıra daha uygun bir yerel kuraldır. Kurgu içinde belirli hikâye türlerine göz atıyorsanız tür bölgeleri daha kullanışlı olabilir. Koşullu bir hibrit olarak önce tür, sonra bölge içinde yazar soyadı kullanılabilir.
Okurlar bir soru, alan, yer veya dönemle başlıyorsa geniş ve evde anlaşılır konu bölgeleri kurun. Her konunun içinde yazar ya da başlık gibi tek bir öngörülebilir sıra seçin. Birden çok konuya uyan esere, evde en sık hangi amaçla kullanıldığına göre tek bir fiziksel yer verin.
Ana rafta yeterli destek bulamayan büyük veya hassas ciltler, bütün yüzeylerini taşıyan ayrı bir rafta ya da uygun olduğunda sınırlı yatay istifle saklanabilir. Bu alanı adı belli bir fiziksel istisna bölgesi yapın. Yer sürekli unutuluyorsa kısa bir konum notu ekleyin.
Hayır, katalog isteğe bağlıdır. Kitaplar farklı odalara dağıldığında, ödünçler unutulduğunda veya fiziksel istisna alanları sık sık karıştırıldığında oda, kitaplık ve bölge bilgisi içeren hafif bir kayıt yararlı olabilir. Koleksiyon hâlâ kolayca taranıyor ve yerler hatırlanıyorsa ek kayıt gerekmeyebilir.
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır:
Kendimizin aradığı ama bulamadığı okuma rehberlerini yazıyoruz. Önerilerimiz güvenilir kaynaklara ve bibliyografik kayıtlara dayanır; bir konu zevk meselesiyse bunu açıkça söyleriz. Yapay zekâ araştırmaya ve taslağa yardımcı olur, her rehber yayımlanmadan önce kaynaklarıyla karşılaştırılır.
Basılı kitap, e-kitap ve sesli kitap arasında; okuma anını, eseri, erişim ihtiyacını, mahremiyeti, fiyatı ve bulunabilirliği tartarak seçim yapın.
Okuma Alışkanlıkları ve Hedefleri
Tekrarlanan bir işaret, gerçekçi bir normal oturum ve yoğun günlere uygun küçük bir yedekle, aksamalardan ders alan esnek bir okuma rutini kurun.
Sevdiğiniz kitabın olay örgüsü, üslup, mekân, karakter, tema ve yapısını ayırıp isabetli bir benzer kitap talebine dönüştürmenin yolu.
